فیرگه ی زمانی کوردی سوما

ئاوات شاعیری نیشتمان په روه ر

                                                                                    ئیبراهیم ئیسماعیل پوور

نیشتمان په روه ریpatriotism))

نیشتمان په روه ری واژه یه كی شیرین و له به ر دڵانه .ئه ویش له به ر واتا و ناوه رۆكی وشه كه یه .ئه م وشه شیرینه له مێژه له سه ر زارانه و زۆر كه س به به مه ست گه لی جیاواز كه ڵكیان لێ وه ر گرتووه .

هێندێك بۆ واتای پڕ به پێستی و هێندێكیش بۆ وه ده ست هێنانی قازانجی خویان ، له ژێر سێبه ری ئه م چه مكه دا تێكۆشانیان بووه .ره نگه هه ر ئه مه بووبێته هۆ كه نه تواندرێ واتاو پێناسه یه كی پڕ به پێستی بۆ داندرێ.

نیشتمان په روه ری له گه ڵ گه ل په ره ستی (nationalism ) جیاوازه . گه ل په ره ستی له گه ڵ رق و بێزاری له گه لانی تر دا ئاوێته یه و ده بێته هۆی ئه وه ی كه مرۆڤ له ناساندن و ته نانه ت ناسینی  گه لی خۆشی تووشی پێداهه ڵگوتن و په سندێكی تێكه ڵ به درۆ ببێ. واته ده بێ تاریفی نابه جێ له گه لی خۆی بكات و له به رانبه ردا نا به جێ گه لانی تر سووك و بێ ده سه ڵات نیشان بدات . زۆر جاران گه ل په ره ستی تاڕاده یه ك  گه شه ده كات كه گه ل په رپه ره ست زۆر تۆمه تی ناڕه وا ده خاته پاڵ گه لانی تر وبه قۆناغی شۆوینیزم ((chauvinismده گات.

شۆوینیزم به ڕای زۆر له زانایان ده بێته هۆی تێكدانی ئاسایشی گه لان .نیشتمان په روه ری  خۆشویستنی گه ل و نیشتمانه له په نا گه لانی تر. به واتایه كی تر نیشتمان په روه ر رێز بۆ هه موو نیشتمان و گه لێك داده نێ.سه ربه ستی و سه ربه رزی گه ل و نیشتمانی خۆی له جیهانێكدا ده وێ ،كه له بن سێبه ری ئاشتی وئاسا یشدا هه موو گه لان وه حه سێن . ویساریۆن بلینسكی ره خنه گری به ناوبانگی سۆڤیه تی پێشو له باره ی نیشتمان په روه رییه وه ده ڵێ: « نیشتمان په روه ریی راسته قینه ،واته :خۆشه ویستی وڵات و هیوادار بوون به وه ی كه له وڵاتدا نه مامی ئامانج وئارمانێكی مرۆڤایه تی ریشه دابوكتێ و بۆ به رهێنانی ئه و نه مامه ،مرۆڤ له راده ی هێزی خۆیدا هاری كار بێت » .

به م  شێوه یه ده بینین كه نیشتمان په روه ری له گه ڵ بیری ئینتێر ناسیۆنالیزم  (internationalism)دا هیچ دژایه تییه كی نییه.

مرۆڤ ده توانێ وڵات وگه لی خۆی خۆش بووێ و ئه و خۆشه ویستییه نه بێته هۆی بێزاری له وڵاتانی دیكه . كه وابوو هه موو گه لان پێویستییان به مرۆڤی نیشتمان په روه ر هه یه و گه لی كوردیش وه ك هه موو گه لانی تر زۆر شاعیر وزانا و بلیمه تی نیشتمان په روه ری به خۆ یه وه دیوه  كه هه میشه جێی شانازی  بوون .

ئه وانه ی كه وته و شێعر و بیر و بڕوایان رێ نیشانده ری كۆ مه ڵانی خه ڵك بووه . یه كێك له و نیشتمان په روه ره دڵسۆزانه ، شاعیری خولیای ئاوات و ئازادی مامۆستا سه ید كامیلی ئیمامی یه . له كۆمه ڵگای كورده واریدا شێعر كه ره سه ی هاندان و راپه ڕین بووه و ئه م ئه ركه ئێستاش به روخساری شێعره وه ده بیندرێ.

بۆیه شاعیر ی ده روه ست له م بواره دا زانایانه تێكۆشاوه و شۆڕه سواری مه یدانی رۆشنبیری كورد بووه .

ئاوات به هیوای شین بوونی داری ئازادی ، شه و رۆژی بردۆته سه ر .له وه ی كه به خه ڵفی بڕاوه و كراوه ته پلاری ده ستی نه یاران ، پڕ به قوڕگی زه مان هاواری كردووه وخه ڵكیی وه هۆش هێناوه ته وه . كۆڵنه دان وكار بۆ داهاتوو پیشه ی ئه و زانا دڵسۆزه بووه ،هه ربۆیه نازناوی «ئاوات » ی هه ڵبژاردووه .

ئه وسا ئاواتی ئاوات دێته جێ

شین ده بێ خه ڵفی هیوا جێ به جێ

ئاوات رۆحی ئاوێته ی گه له كه یه تی وخۆی له چه وساوه كان جیا ناكاته وه .باوه ڕی پته وه به هێزی گه له و له ناخی دڵه وه له وانه تووڕه یه كه به هیوای ئه م و ئه و داوێنی خه باتیان به رداوه  :

تاكه ی به هومێدی مه ده دێكی ئه م و ئه و بین

دواكه وتووله هه ر خێڵ و له كوێستان و له زه و بین

تا كه ی كه سه ل و ته مبه ڵ و هێند كوشته یی خه و بین

وه ك شه مشه مه كوێره به هه وا عاشقی شه و بین  

بیری نیشتمان په روه ری زۆر جار ئاواتی خستۆته نێو ته نگ و چه ڵه مه وه . به جۆرێك كه چه ند جاران به رۆژ و مانگ و  ساڵان زیندانی كراوه و ئازار و ئه شكه نجه دراوه . ئه مانه كاری له سه ر هه ستی ئاوات نه كردووه وهه ر وا گه لی بۆ وه ده ست هێنانی ئازادی هانداوه :

سه ر له سه ر رێگه یی ئازادی نه چێ باری له شه

وه كوو گۆ با به ر شه قی ده ن چاكه كوڕ و كاڵی به تین

نیشتمان په روه ری ئاوات له وجێیه دا به لووتگه ده گات كه ئاشتی خوازانه له شه رو ماڵوێرانی  خۆ ده دزێته وه وبه بێ قه بووڵ كردنی ژینی سه رشۆڕی و په ستی  ، روو له نه یا ر ده كا و ده ڵێ :

لێمان بگه ڕێن تۆخواكه ی تاوێ

بۆ مان وه ده ر خه ن هه تاوێ ساوێ

به ڵام كاتێ ده زانێ نه یار له وه شه ڕانی تر و زاڵم تره ومافی گه ل پێشێل ده كات ، وه كوو كێو له حاستی دا راده وه ستێ و مه ردانه ده ڵێ :

له گه ڵ دوژمن ئیمامی هه ر وه كوو شێری ژیان وابه

له پێش پڕدانیان راوه سته وه ك به وری به یان وابه

مامۆستا ئاوات له مه ڕ خه باتی خۆی به دژی ڕژێمی پاشایه تی له دیوانه كه یدا ئاوا ده نووسێ: «ره نگه دۆسته كانم بزانن كه له سه ره تای ژیانمه وه به ده ست و قه ڵه م ونووسین وگوتن  وچه ك دژی شا و رژێمه كه ی كارم كرد ....»

ئاواتی خولیای ئازادی وسه ر به ستی كاتێ رووخانی رژێمی شا ده بینێ و له شۆڕشی گه لانی ئێراندا به شداره ، سه د به هار به قوربانی رێبه ندان ده كات وبه هاری گه ل له ئازادی وسه ربه خۆییدا ده بینێ:

سه د به هار ئێسته به قوربانی چله ی زستانه

رۆژی ئازادی هه ڵات كاتی له خه و هه ستانه

ئاوات وه ك هه ر زانایه كی رووناكبیر ، باوه ڕی پته وی به هێزی رۆشنبیر و قه ڵه م به ده ست هه یه.تێگه یشتوویی و له مه به ست رامان به بنچینه ی خه بات وتێكۆشان ده زانێ و پێی وایه كه به هێزی قه ڵه م ده توانین شڕه ی  گه ل له قوڕی نه گبه ت وچاڵای سته م ده ربێنین:

كێیه وه ك تۆ له مه به ست رامێنێ

بیر وباوه ڕ به گه لی بنوێنێ

كێیه وه ك تۆ به بیر و ڕابێ

مافی كوردان به قه ڵه م بستێنێ

مامۆستا به پێی غه زه له پڕله هه سته كانی ، له گه ڵ بولبولدا هه موو به یانییه ك شینی گێڕاوه و دڵی پڕ له غه می سات به سات بۆ وڵات گڵپه و گڕی تێدابووه وته نیا هاوتای خۆی له ئه وین و خۆشه ویستیدا بولبول زانیوه  و  نهێنی كاری خۆی و بولبول به و جۆره باس ده كا:

ئه و بۆ هێلانه ی رووخاو وچۆڵی

هۆنه ر بۆ هۆزو گه لی كڵۆڵی

له حاست داگیر كه رێك كه وه ك راوچییه كی بێ به ش له به زه یی و ته یار به هێزی دڵره قی ، ئاوات خۆی به خاوه ن كه رامه ت و ده سه ڵات ده زانێ و قه ت پێی ره وا نیه كه راوچی ده ست له كارو باری كوێستان وه ردا :

خاوه نی ئه م كێو و كه ژه هه ر كه وه

نه زم و نیزامی كه ژ و كێو  هه ر به وه

................................................

خاوه نی ئه م خاسه كه وه ش هه ر ده ڵێ

راوچی ده بێ له م كه ژ و كێوه هه ڵێ

نه ورۆز له شیعری ئاواتیشدا مه زهه ری ئازادی و گڵپه و راپه ڕینه .به گڕ و تیشكی ئاگری نه ورۆز ژین ده خوڵقێنێ و پڕشنگی ئاگر به هه وێنی ژین ده زانێ . چاوه رێی هاتنی به هاری ئازادییه . هات له ژینی نوێ و شۆڕشی به هاردا ده بینێ .خوازیاری ئاڵ و گۆڕی بنه ڕه تییه .

به هاره و شنه ی مایه ی ژیانه

به شنه ی ژیاوه ئه م نیشتمانه

به هار هێنه ری موژده ی خه باته

لابه ری مه ینه ت هێنه ری هاته

تێكۆشان بۆ رزگاری و سه ربه خۆ بوون ، بۆ پێشكه وتنی مرۆڤ ، بۆ زانیاری  وسووتاندنی ریشه ی نه زانی، بۆ سه قام گیر بوونی ئاشتی ،بۆ ناسینی پله ی به رزی مرۆڤ و بۆ وه ده ست هێنانی كه سایه تی به ته واو مانا هه ر له ئارادایه .زانایان و تێكۆشه ران له و رێیه دا سه ریان نایه وه و ئاواتی مه زنیش ده گه ڵ ئه و كاروانه كه وت ووێڕای چه شتنی چه رمه سه ری و دیتنی ساردی و سه ختی رۆژگار چوه دڵی ساف و بێ خه وشی گه له وه . ئاوات ده زانێ كه گه ل هه رگیز مرۆڤه مه زنه كانی خۆی له یاد ناكات و هه ركه س له رێی ئازادیدا سه ری نابێته وه بۆ هه میشه زیندووه .

كامیل ئه وه تۆ و به هاری شادی

بانه مری و نه ڕۆی به نامرادی

دڵی ئاوات كانگای هیوا و ئاواته ،هه ر بۆیه له زۆر به ی شیعره كانیدا به ئاشكرا و به ره مز و رازه وه له ئاواته كانی ئه دوێ و هه ر به ئاواته وه ده مێنێ تا باغی هیوا به ر دێنێ.

دوو شیعری بڵاو نه كراوه ی مامۆستا ئاوات :

باغی هیوا

كێیه وه ك تۆ له مه به ست ڕامێنێ

بیر و باوه ڕ به گه لی بنوێنێ

له قوڕی نه گبه ت وچاڵاوی سته م

شڕه كه ی خۆیی وگه لی ده ربێنێ

كێیه وه ك تۆ به بیرو ڕابێ

مافی كوردان به قه ڵه م بستێنێ

دڵی من ئاوێنه یه رۆح وگیان

جاروبار دیمه نی تۆ ده نوێنێ

وه ره وه بۆ وه ته نی كوێستانت

چ ده كه ی تۆ له هه وای گه رمێنێ

بۆ ئه وه ی تۆزی نه بێ رێگاكه ت

چاو ده كا تك تكه ئاو پڕژێنێ

بۆ سڵاوێكی له هاورێكانت

نامه به ر كۆتره هه ڵه فڕێنێ

كوڕی كورد وه كوو خۆی ماوه ته وه

تۆوی مه یلت له وڵات ده ڕوێنێ

وه ره گیانه هه واخوازت زۆرن

یه ك له وان هۆنه ره بۆت ده خوێنێ

بولبولی باغته ئاواتی پیر

هه ر به ئاواته وه ده چریكێنێ

هه ر به ئاواته وه ماوم قوربان

تاوه كوو باغی هیوا به ردێنێ

خاسه كه و

خاسه كه وێ له به نده نێ

دیتم خۆش خۆش پێده كه نێ

به كێ؟به چی؟ به من و به تۆ

به ژینی وا بێ تان وپۆ

ده ی گوت ئێوه له گه رمێنن

له كوێستان ڕا به ده خوێنن

لام وایه من به بیرو ڕام

گه رمێن و كوێستانێ گه ڕام

نه مدی كه س به ته نیا سه ركه وێ

یا به دڵێكی خۆش وه ركه وێ

هه ركه س به ته نیا مایه وه

داویان له رێگا نایه وه

به ده ندووك پێوه بوو وه ك كه و

رۆژی رووناكی بوو به شه و

گوێ له ئامۆژگاریم بگرن

نه ك بكه ونه داوی ،بمرن

یه كێ لێره یه كێ له وێ

یه ك كه ونه وه له منو كه وێ

به س به ش به ش و لێك پساو بن

به س بێ بیر و به ش خوراو بن

ده ستێك ته نیا ده نگی نایه

منداڵێك بۆی ناكرێ كایه

به دوو ده ست چه پڵه لێ ده درێ

به دوو منداڵ گه مه ده كرێ

سه رچاوه كان

1)      دیوانی ئاوات –چاپی یه كه م 1365هه تاوی

2)      هێندێك ده ست نووسی مامۆستا ئاوات(شیعری بڵاو نه كراوه )

3)      ئه – ته به ری-چند مساله ی اجتماعی

(نالی)ش مه دره سه ی لا مه حبه سه یه

                                                                                        ئیبراهیم ئیسماعیل پوور

خانه قا و دیوه خانی ئاغا و حوجره ی فه قێیان و له م دواییانه شدا قوتابخانه كان له كوردستاندا شوێنی  په روه رده و فێربوونی زانست و پێگه یاندنی مرۆڤی كورد بوون .له و سه رده مانه یدا كه قاوه خانه كانی ئورووپا  شوێنی كۆبوونه وه  و دانیشتنی فیلسووفه كان وجێگه ی پلان داڕشتنی رۆشنگه رانی وه كوو هیوم و ئیسمیت و جان لاك و ده یان كه سی تر بوون ، خانه قا و دیوه خان و حوجره كانی كوردستانیش له پیاوانی كورد جمه ی ده هات.به و جیاوازییه وه كه ئه وان وڵاتی خۆیان و ده ورووبه رو هه موو ئورووپایان هه ژاند وئیمه له جه غزێكی به تاڵدا خولاینه وه و رۆح و ئاوه ز و دڵی خۆشمانمان بۆ رانه چڵه كا !!  سه ربزێوانی كورد له فریودان و خۆ به زلزانی و گێژ كردنی جه ماوه ر دا به هۆشیاری گه یشتن .

نازانم ره وتی نوێگه ری ئورووپا و گه شه ی فه لسه فه ی نوێی  فیلسووفه مه زنه كانی ئه و هه رێمه و شۆڕشی په روه رده ی رۆسۆ تاچه نده به گوێی نالی گه یشتووه وبیر و هۆشی ئه و بیرمه نده ی كوردی خستۆته ژێر كاریگه ری  خۆیه وه  ، به ڵام ئه وه ده یبینین كه نالی زۆر شاره زایانه  هه ست به خولانه وه   له و جه غزه به تاڵه دا ده كا و وه كوو پیره چرا به ده سته كه ی مێژوو له سروشتدا به دوای مرۆڤدا ده گه ڕێ.

ئه هلی دنیا یی له به ر حیرس و ته مه ع هوشیارن

به خسووسی بگه ڕێی مه ست و خیره دمه ندی نییه

نالی له جیهانی مه ستی ئه دوێ و ئه م جیهانه ش له ئاسه واری  زۆربه ی زاناكاندا لێدوانه له جیهانی ڕاستی و ئاگایی و زانایی و هه روه ها به ئاستی ئاوه ز و مرۆڤ بوون گه یشتن . هه ر بۆیه به ده گمه نیش یه كێكی زیره ك و وریا  له جیهانی ده وروو به ردا نابینێته وه . وه كوو بیرمه ندێك  له كۆبوونه وه كاندا ئاماده ده بێت و هیچ ئاسه وارێك له جوانی و مه زنی و حاكم بوونی ئاوه ز نابینێت . سه ر به مه یخانه و خانه قا و           مه دره سه  دا ده كات و خۆی له كۆڕ وكۆبوونه وه كان هه ڵده قورتێنێ و به نائومێدی لێیان ئه دوێ :

خانه قاش هه ر وه كوو مه یخانه یه ، كه هه ر ئاوابێ

مه جلیسێكی هه یه ، ئه مما گه پ و گۆبه ندی نییه

خانه قا مێژوویه كی دوور و درێژی له كۆمه ڵگای كورده واریدا هه یه . له هه ر مه ڵبه ندێكدا كاریگه ری شێخ و خانه قا یه ك به سه ر خه ڵكه وه دیار بووه . خه ڵكانێكی زۆر مه ودایه كی دوور ودرێژیان بڕیوه و له  خانه قایه كدا كۆبوونه ته وه و بیرو رایان گۆڕیوه ته وه . ئه وه ی كه بڵێین هه موو خانه قاكانی كوردستان له سه ر پێگه یاندنی مرۆڤی بیرمه ند كول و كار له ده ست ناهاتوو بوون ، قسه یه كی راستمان نه كردووه .

هه ژار و هێمن و زه بیحی و چه ندین كه سی دڵسۆز و زانای تری كورد له خانه قای بورهانه وه سه ریان   هه ڵداوه و چه ند خانه قای تری كوردستانیش ئه م رۆڵه یان دیتووه . به ڵام به سه رنجدان به وه ی كه         خه ڵكێكی زۆر له خانه قاكاندا بوون و هاتووچۆی ئه م شوێنه یان كردووه ، ده بینین كه كاریگه رییه كی       ئه و تۆیان له سه ر ئاستی زانیاری و پێگه یشتوویی خه ڵك نه بووه . به پێچه وانه وه  بڕێك  له خانه قاكانی كوردستان  رۆڵی كلیسای سه رده می سه ده تاریكه كانی  ئورووپایان بینیوه .كه س نه یوێراوه  له حاستیان ببزوێ و باسی زانستی  بێنێته ئاراوه .ده سبه جێ له لایه ن سۆفی و ده روێش و شێخی نه زانه وه به كافر له  قه ڵه م دراون .

هه ربۆیه نالی خه لكانی دانیشتووی خانه قا به بێتام و خوێ ده زانێ و لای وایه كه ئه وان نوكته و گاڵته و    گه پ (له راستیدا ژیانی ئاسایی ) نازانن و بۆ ئه وه ناشێن كه مرۆڤ ببێ به هاوڕێیان .

خانه قا دایمه پڕ بووه له كۆڕی زیكر و هه را و زه نا وبه زم و ره زم . به ڵام نالی له و ناوه دا  هیچ هه را و به زم و زه نایه كی  زیره كانه  و سه ربه ستانه ی نه دیوه . له به رانبه ردا مرۆی بێ كه ڵك و گه ند و         نه زانی چاو پێ كه وتووه و كه سایه تی زیره ك و سه ربه ستی تێدا به دی نه كردووه .

واقیعه ن    خانه قا   خۆش   زه مزه مه ێیكی   تێدا

یه، به ڵا قه ندی هه یه ، گه ندی هه یه ، ره ندی نییه

رۆسۆ بیرمه ندی سه ده ی هه ژده هه می ئورووپا ، پێی وایه كه په روه رده  ئه شێ خوودی ژیان بێت، یاخۆ لانی كه م قوتابی بۆ ژیان ئاماده بكات . به ڵام ئه و ته نیا سروشت به باشترین مامۆستا ده زانێ و بڕوای به    په روه رده ی نه رێنی هه یه . واته به ڕای ئه و ئه شێ مرۆڤ له و فێربوونه دوور بخرێته وه كه له رێگه ی قوتابخانه و كتێبه ده رسییه كانه وه  پێی ده گات. ره نگه نالی بیری له شێوه ی دروستی په روه رده ی قوتابی نه كردبێته وه ، به ڵام وه كوو شاعیرێكی به هه ڵوێست شێوه ی سه رده می خۆی به باش نه زانیوه . خۆ له    كه سیش شاراوه نیه كه تا ئێستاشی له گه ڵدابێت ، مناڵانی كورد له قوتابخانه كاندا زه ین كوێر ده كرێن و      وه كوو مرۆڤێكی سه ربه ست  چاویان لێ ناكرێ و به گشتی كورد نه یتوانیوه  شارۆمه ند په روه رده بكات . ئیستاش په روه رده ی ئیمه خه ریكه له جێگه ی مرۆڤی شارۆمه ند و سه ربه ست ، مرۆڤه كان  ره عییه ت  باردێنێ.

به ڕای نالی مه دره سه به ندیخانه ی هۆش و بیر وئاوه زی قوتابی كورده .ئه و ده ڵێ قوتابیه كان گیان و بیریان له به ندیخانه ی حوجره كاندا دیله و له باتی زانست  باسی وه سوه سه وخه یاڵی بێ مانا ده كه ن .له   باره ی ده روونیشه وه ئاماژه به ده ماغ و زه وقی قوتابییه كان ده كات و ده ڵێ شادمانی به ده م و چاویانه وه به دی ناكرێ. كه له راستیدا قوتابخانه ئه شێ بۆ قوتابی خۆشترین جێگا بێت و هه موو شادمانی و خۆشییه كان به قوتابی ببه خشێ .

مه دره سه مه حبه سه یه ، مه بحه سه یی وه سوه سه یه

كه سی   تێدا هه یه     ئه مما خۆش  و خورسه ندی    نییه

به درێژایی مێژووی ناوچه كه قوتابی بێ پسانه وه باسی سه فسه ته یان بۆ كراوه و دایمه خراونه ته گێژاوی وه سوه سه وه . په روه رده به پێی سوننه تی ناوچه كه هه میشه له خزمه تی ده سه ڵاتدا بووه و ده سه ڵاتیش به هۆی داخراوی و دیكتاتۆڕی وتووتالیتێڕ بوونه وه ، بۆ په روه رده ی مرۆڤی گوێڕایه ڵ و نه فس نزم و   خۆ به كه مزان و نه زان پلانیان داڕشتووه و له گه ڵ سازكردنی به ندیخانه بۆ بیر وهۆش ورۆحی قوتابیان ، مامۆستا سه ربزێوو نه ترس و زاناكانیان به دیل گرتووه .هه رگیز گوێیان له م وته یه نه گرتووه كه  رۆسۆ ئه ڵێ : ئه شێ مرۆڤ بۆ مرۆڤ بوون په روه رده بكرێت ... ئه وه ی كه ئه شێ به مناڵان فێربكرێت له زانستێك به ده رنییه و ئه ویس زانستی ئه ركه كانی مرۆڤه.

«سه فه ر»

                                   ئیبراهیم ئیسماعیل پوور

وردیله كانم

له كۆڵانی هه ورێكی

كفن سووری ئێوارێوه

به ناخی  مناڵیتانا

لۆژه لۆژ شۆڕده بمه وه و

له مێحرابی خه ونێكی ئه رغه وانیدا

سوجده ده به م بۆ چاوی پڕ له هه تاوتان

كه پێڵووتان

به ده م شنه ی شه وبای شینه وه نا سه ر یه ك

بۆ یه خه ی پڕ له گوڵزاری ئه وینتان

ده بمه شه وڕن

كۆشێ ئه ستێره ی زه رد و سووری ماچ

متفه رك به په نجه ی  خوای مناڵیتان

ده كه مه ده سته ملانی

خه وی سووك و

بزه ی خه ونی كاڵی بێ گزه تان

ئای چ شیرینه

كاتێ به ده م هه ناسه ی

پڕ له خودای عه شقتانه وه

له داوێنی عه ده مێكی

هه ڵواسراو به هه ناسه ی نیشتمانه وه

                    ده نووم

                             ده نووم

                                      ده نووم

                                                                           www.hewar.blogfa.com 

                         مناڵی كوردم

من   رۆڵه ی   كوردستانم                هاوڕێی  شاخ  و   ته لانم

خه ڵك وخاكم  خۆشده وێ               دڵ بێ  ئه وان  ناسره وێ

خوشكم    ئازاو     چالاكه                  دڵی   بێ گه رد   و   پاكه

كاكم  زۆر  گورج و  گۆڵه                       وریا   و بێ فڕ   و    فێڵه

دایك  و باوكم   رووخۆشن                   بێ  من   ئاویش   نانۆشن

من په روه رده ی كوێستانم                   گه وره بووی كوردستانم

                                     هیوامه ریه می(قه ندیل)

                                                              " هه ژاره"

دڵم  قورسه 

نیگام  بزرکاوه

ده‌ستم  زه‌وییه‌کی  قه‌ڵه‌شاوه.....

قژم  با   بردووی  خه‌زان و

به‌فر  لێ نیشتو‌یی  زستان و

    سه‌هؤڵ  باران 

  قاچم   ماندووی  خه‌ونی  جاده‌یه‌کی  سه‌وزه

پێڵاوه‌که‌م   چاوه‌  رێگه‌ی  حه‌سانه‌وه

سێوی  کؤڵم   کرم  ده‌ی  خوات

خه‌یاڵی  کاڵی  سێوی  تؤ

وه‌همی  مه‌حاڵه

                              " قه ندیل"                                                                    

ساتێ  چاوم  له  چاوه‌کانی  تؤی   ده‌روانی ، وام  ئه‌زانی  به‌ری  به‌یانه و تازه   شه‌ونم  ئه ڕژێ  به  سه‌ر گوڵدا......

ئه‌و کاتانه‌ش  له‌بیر  ناچێت که  هه‌رده‌م  به‌ بزه‌ی  لێوت  شاد ئه‌بووم و ته‌نانه‌ت  حه‌زم  به ساتێ۴  دووری  له پڕشنگی،

پڕشنگ داری  تؤ نا   ده‌کرد.......

دایمه  ئاره‌زووی  بینینی  خؤری نیو‌ه  نگای ، سێحر اوی  و‌ێنه‌ی  ئاوێنه‌ی  تؤ  بووم.....

په‌پووله‌ی  رۆحی  حه‌ز و تاسه ، که‌ رؤیشتی   مه‌رگی  دێ و زیز  بوونی  گوڵی  دێی  له‌دوا  بوو.....

که‌  رؤیشتی  خؤشی و  ئاواتی  دێ ، جێگه‌ی  خؤی  به  خه‌م و  حه‌زیندا و شکاندنی  روحی  له‌گه‌ڵدا  بوو.......

تؤ  نازانی  تا  دوارؤژی   ژیان ، ژیله‌مۆی  دڵه  پڕ  ئه‌سرینه‌ِکه‌م  به  تؤوه  شاده......

ئه‌ی  ئه‌و  که‌سه‌ی  دونیام  به  تؤوه  وێنه‌ی  به‌هه شتی  چیا‌کانی  کوردستانی  لصێ هاتبوو.......

چ  بنووسم ، باسی  چیت  بوو  بکه‌م ، که  هه‌موو  ده‌فته‌ره‌کانی  ژیانم ، هه‌موو  قه‌ڵه‌مه‌کانی  خه‌مم   لێ  براون......

ئه‌ی  خؤشه‌ویست......

حه‌زه‌که‌م  به‌ر  له‌وه‌ی  بمرم‌ ، دیاریه کی  هه‌ر   چه‌ند  که‌م  له‌  لایه‌ن  تؤوه  هاتبایه ، تاکوو  له‌داخی  ئه‌و  تاسه‌وه

نه‌مردمایه.......

خؤزگه  بؤ چه‌ند  چرکه  ساتێک   نیوه  نگای  تؤ‌‌‌م   پڕ  به  کؤشی  ئاسمانی  پڕ  ئه‌ستێره  بدیبایه......

 تؤ  خؤت  نه‌ت  ئه‌زانی  هه‌موو  وێنه‌کانی   تؤ‌م  له  ناو  ئالبوومی  ژیانمدا  هه‌ڵگرتبوو.......

تؤ  نازانی  چه‌نها  شه‌و و رؤژ  به‌خه‌می  دووری  تؤوه  به سه‌ر  چووه و هه‌موو  ته‌نها  دڵم کۆراوه‌ته‌وه....

به ڵا‌م  ئه‌زانی  باش   ئه‌زانی  که‌  چه‌نده‌م  خؤش  ئه‌ویستی ، به‌قه‌د  هه‌موو  خؤشه‌ویستی  دونیا ، به‌قه‌د  هه‌موو

روبار و شاخ و  کێو و دار و به‌ردی  کوردستانی  ئازیز‌ و خؤشه‌ویست....

                                      " وریا"

ده س  له  ئه ژنؤ  دانیشتبوو، له قووڵایی  بیره وه چاوی بڕی بووه سووچێ که وه

ده سی کرد به گیرفانیا ،گیرفانی کوون  بوو، هه ستا رؤیشت به ردێکی هه 
 ڵگرت،

ته قه ی درگا هات ، ئؤخه یش ئه و نه بوو، ها ته وه  نێو ماڵ ،به رد وتاق وده غیله،

چوو  بؤ دووکان،گه راوه بؤماڵه وه ؛ شێوی  درووست کرد، ئه م جار به زه وقه وه چاوله رێی  هاتنی بوو !

                                                     " وریا"

به یانی   زوو  له خه  و  هه ستا ، جل  و  به رگه  ده ق  کراوه کانی  له به ر کردو

عه ترێکی نه رمی  له خؤی دا ، له سه ر کانی و ئه ستێره که ی پشت دێ وه ک

جاران  را وێستا ، ئه ویش  ده هات ،  له  نێو  ده ستی ده یگرت ، ماچی ده کردو  هه تاکوو سووک  بوون  قسه ی بؤ  ئه کرد ، پاشان  ده ینا به سنگیه وه ، عه تری لێ ئه دا، هه واڵی پێ ئه سپارد ،  پاشان ئه یدا  به ده م با وه.

ئه گه ر موعتادی لێگه ڕێ

 یاساغ بوونی هاوڕێیه تی و ئاكامه كانی:                      

« كه س نه ڵێ پینۆكیۆدارینه بوو»

به ناوی خودای ئه وین وئازادی

‌«بووكه شووشه ت بۆده كڕم ،ملوانكه وجلی جوان،تۆكچۆڵه ی جوانی دایه وبابه ی.تۆبووكه جوانه كه ی دوارۆژی ،له گه ل ئاواته جوانه كان زه ماوه ندت بۆده كه م . له گه ڵ ئه ستێران ومانگ وپه یمان ئه به ستم كه  زه ماوه ندی كچۆڵه م له ئاسمانی بێ بن بێت . بابه ماچت ده كاودات ده نێ ،دایه هه ڵه ت ده گرێ ،به سیه ئه ونده لووسی مه كه دوارۆژ چۆن به رگه ی دووریه كه ی بگرین؟...»

ئه مانه هه مووی وه ك هه وری به گۆڕزۆرزووتێپه ڕده بێ وتۆش نازانی كه هه مووی درۆیه. كاتێ گه وره ده بی وته ماشای دواوه ت ده كه ی هه مووداری درۆیه وچه قاوه بۆتۆ(كچۆڵه ی داماو)ده ڵێی قه ی ناكاتازه ته ماشابكه م ونه كه م هیچ ناگۆڕدرێت. ده ڵێی ته ماشای داهاتووی جوان ده كه م چۆنكه دایه وبابه به ڵێنیان داوه بم به ن بۆئاسمانی بێ بن.

كچۆڵه ی داماو ته ماشای داهاتووده كا ، ته ماشای سبه ینێ ده كاته ونی درۆیان بۆ هه ڵبه ستووه.جاكچۆڵه ی جوانم تۆله م رۆوه ده ست به كاربه درۆكانی درۆكانی دایه وبابه به هه ڵخه زووته واوی كه . به ئیلمه ئیلمه ی درۆفێری ژیانت ده كه م ودوارۆژتۆش ده كه م به دایكێكی درۆزن وبێ مافی كوێر.

ئه رێ كچانی نیشتمانی هه زاران ره جم لێ كراوئاوایه ژیانی من وتۆوكچه دراوسێ وهه مووبووكه كانی ئاسمانی بێ بن .جا دایه گیان ،بابه گیان ئه وه بووبه ڵێنی راست وبێ فشه ت؟... ئاخ خۆزگه نه م ده زانی هه مووئه وینتان درۆیه . خۆزگه دڵم لێتان نه ده ڕه نجا.

دایه گیان،بابه گیان من هاتم بۆژیان نه ك بۆنه مان.ئه وه تاله بیرم دێ ئێژن ئاوابكه؟نه كه ی؟نه چی؟نه خۆی؟نه ڕۆی؟چۆنكه خه ڵك ئاوائه ڵێ...!

ئه ی من هیچ نه ڵێم؟ئه ی من لاڵم؟ئه ی من...! ئه مه بووئاسمانی بێ بنت كه ئه ستێران ومانگت ده عوه ت ده كرد بۆشاییم؟ یان خزمانی بێ عه قڵ ودرۆزنت ده عوه ت كرد؟ئاخ ئاخ خۆزگه نه ده ڕه نجا دڵم لێتان .ته ونی درۆشم ته واو كردن به س نیه؟ ها به س نیه؟ لێم گه ڕێن باخۆم بم خۆم .

باهه مووكچانی گه ل سه رمان هه ڵێنین وئاسمانێ كه چاویشمان پێی نه كه وت ووه عده ی زه ماوه ندیان پێ داین ببینین . دایه گیان مه گه رتۆش كچۆڵه ی بابت نه بووی؟ ئه ی بۆچی به نه زانی من وکچانی تر خۆشن،بۆچی؟بۆچی؟به گیانتان قه سه م به سیه نه زانی، به سیه نه فامی ،به سیه بێ مه رامی، بێڵن باسبه ی نارین وابه من نه ڵێ به سیه، باسبه ی گه رپرسی دایه گیان فاشیزم چیه؟نه ڵێم راوه سته با بابه بێته وه . دڵنیابن ئیترمن نایه ڵم چاوانم بگری،ئیترنایه ڵم ته ونه درۆكه ی كه م بۆ هه ڵخه ن، به گیانتان قه سه م . تكایه لێمان گه ڕێن باسبه ی کچۆڵه ی سه ربه ست بنێرینه كۆمه ڵگای بێ درۆوپڕله ئازادی . بائاواته كانمان نه كه ونه ژێر پێی ره ژه ی درۆ. تۆمه رگی منت ناوێ به ڵام ده ت هه وێ دایكێكی نه زان وبێ بیردرووست كه ی وپێشی دڵگیرنابی چۆنكه قه ت منت له بیر نیه هه ربۆ خۆتت له بیره . ئاخ نازانین وهه ستیشی ناكه ین. تابۆهێشتاتابلووقه ی وڵاتمانی داوه . ئاخ بیری جوان وئاواته كانمان ئیتر هێزی هه ستانه وه یان نیه . تۆبه هیوای له دنیایه كی كه به هه شتی به رینت خه ڵات كه ن ها... ده ت هه وێ ... ئه رێ ئه گه رنه ت ویستبا ئه سته م بووبه دیلی من رازی بی ،چۆن ده زانی من بزانم، نه زانم قه ت نات به خشم ئه ی به هه شتی دووزه خیانه(دایكان وباوكانی گه ل) .دایه گیان،بابه گیان من ئیترلاوێنی نه زان وهێڕنیم. من كچه بچكۆ له كه ی ده تان خه ڵه تان نیم . من كچی كاره ساتم ،من شكێنه ری په یكه ری تابۆم ، من كچی وڵاتی هه زاران ره جم لێ كراوم ،من كڵپه ی ئاگرێكی نوێم نانیشمه وه ،نانیشمه وه تاهه مووداره كانتان وته ونه كانتان نه بسووتێنم ، گه رسووتاندم وخۆشم سووتام ئێوه خۆش، لاوانی به جێ ماوخۆش به ڵام دڵنیام كه ئیتر ناتوانن داری درۆبچه قێنن وته ونی درۆهه ڵخه ن . جائه وكات ده چمه ئاسمانی به ڵێن پێ دراو،به هه وران ده ڵێم ،بۆیان ده گێڕمه وه به سه رهاتم ئه وجار ئه وانیش ده یده نه پڕمه ی گریان وبارانی فرمێسكی هه وران به سه ركچانی گه ل وكوڕانی گه ل ده بارێنن . جائه وساله گه ڵ ئه ستێران ومانگ ده یكه ینه سه ما.

له وه ختی گیانداندادوایین رسته م به گیانی بێ تینم پێشكه ش ده كه م:

«پینۆكیۆكان كاتێكی خۆش»

                                                   نه شمیل خه یا ت /سه قز

 منداڵان درۆ ناكه ن

                             

پرسیار : ئێوه وه كوو ناوه ند ێك كه كار بۆ زمانی كوردی ده كه ن له م سه ر ده مه دا زمانی كوردی چۆن هه ڵده سه نگێنن ؟

وڵام : زمان سیستمێكی پێوه ندی تایبه تی مرۆڤه ، كه به شێوه گه لێكی جۆراو جۆر پێناسه كراوه . زمان ناسی زانستێكه كه زمان وه كوو نیزامێكی سه ر به خۆ ده بینێ و له سه ده ی نۆزده هه مدا پێشكه وتنێكی زۆری به خۆیه وه دیتووه . مرۆڤ ناسه كان پێناسه كردنی زمان به جۆرێك له پێشكه وتنی مرۆڤ ئه زانن . ئه م ره وتی پێناسه كردنه،كاتی زیندوو بوونه وه ی بیری نه ته وایه تی و وه گه ڕ كه وتنه وه ی دووباره ی ئه م باسه به شێوه یه كی زانستی پاش ته واو بوونی دوو شه ڕی جیهانی له ناوچه ی ئیمه دا ها تۆ ته ئاراوه .گه لانی رۆژ هه ڵاتی ناوه راست پا‌ش به ش به ش بوون و درووست بوونی ده وڵه ته نه ته وه ییه كان كه وتنه بیری زمانه وه . هه ركام به پێی ده سه ڵات و توانا و راده ی رۆشنبیری خۆیان بۆساغكرد نه وه ی زمانه كه یان هه وڵیان دا.نه ته وه كانی خاوه ن قه واره ی سیاسی ، به یارمه تی گه رم و گوڕی ده وڵه تی خۆیان پاراستنی زمانه كه یان وه ئه ستۆ گرت . زمانێكی رێكوپێك و كه م كێشه و زیندوویان بۆ خۆیان ساغكرده وه .سه ره رای ئه مانه باسی جێی سه رنج ئه وه یه كه هێشتا به و حاڵه شه وه له به ر ده م هه ڕه شه و توانه وه دان .به م پێیه نه ته وه كانی بێ به ش له قه واره ی سیاسی و ده سه ڵات ئه شێ له به ر ده م چ هه ڕه شه یه كی ترسناك دا بن .
زمانی كوردیش به هۆی نه بوونی قه واره یه كی سیاسی و سنووری تایبه ت و – سه ره ڕای ده نگۆی كۆتایی جۆگرافیا – جۆگرافیایه كی تایبه تی به فه زایه كی فیكری و ئایینی و سیاسی و نه ته وه ییه وه ، له گه ڵ ئاڵۆزی و كێشه گه لێكی تایبه تدا رووبه رووه . زاڵبوون وسه ردار بوونی كلتووروزمانی خاوه ن قه واره ی سیاسی زاڵ به سه رزمانی كوردیدا ، یه كێ له هۆ یه به ر چاوه كانی لاواز بوونی ئه م زمانه له باری مێژوویی و رابردوووه وه یه . له لایه كی تریشه وه زمانی كوردی وه كوو زمانێكی زیندووو به هێزكاری بۆ نه كراوه و به خاوی ماوه ته وه . كه وابوو زمان و كولتوورێكی له م چه شنه ناتوانێ شێوه یه كی به ر چاو و هه ر وه ها بنه مایه كی رۆحی و فیكری و كه سایه تیه كی به هێز بۆ نه ته وه كه ی بخوڵقێنێ .
هه ر بۆ یه ئه ندامانی ئه م كۆ مه ڵگایه به م پێناسه وه كه له زمان هه یانه ره‌نگه زۆر به باشی و به شێوه یه‌كی زانستی و پسپۆڕانه كاری بۆ نه‌كه‌ن .به م هۆ یه ئه شێ به شێوه یه كی زانستی و ئاكاده میك كاری جیدی بۆ بكرێ تا له م لاشه وه بۆ شاییه كانی پڕ بكرێته وه وئه ندامانی كۆمه ڵگای كورده واریش ئه وسا له سۆ نگه ی زمانه كه یا نه وه هه ست به كه سا یه تی و گه وره یی بكه ن . ئه‌م هه ست به كه سایه‌تی كردنه ده بێته هۆ كه ئیمه ش وه كوو هه موو نه ته وه كانی تر له شارستانیه تی جیهاندا به شدار ببین و خۆمان به خاوه نی كولتوورێكی ره سه ن و به هێز بزانین. له په نا ئه وه شدا به متمانه وه له هه ڕه شه كانی بپارێزین .
هه ر بۆ یه ره نگه یه كه م هه نگاو بۆ ده رباز كردنی زمانی كوردی له ئاسته نگه كان ناسینی كێشه كان بێت . زمانی كوردی خاوه نی چه ند زاراوه ی ده وڵه مه نده .ره نگه هه موو كوردان نه توانن له زاراوه سه ره كیه كان به قه د یه ك تێبگه ن .له به ر ئه وه ی ئه م زاراوانه زۆر له گه ڵ به كدا جیاوازن ، تا راده یه ك كه هێندێ له خاوه ن راكان پێیان وایه كه ئه م زاراوانه هه ر كامیان بۆ خۆیان زمانێكی سه ر به خۆن و به ته واوی له یه ك جیان و سیاسه ت ده خوازێ به یه ك زمان و یه ك ریشه یان بزانین . جیاوازی نێوان زاراوه ی كرمانجی باكوور وباشوور له رووی سامانی وشه و گڕاماتیكه وه جیاوازییه كی گه وره یه.ئه م دوو زاراوه سه ره كییه هه ر كام به ئه لفوبێی جیاواز ده نووسرێن و هه ر كامیان كه وتوونه بن كارتێكردنی زمانی سه ر ده سته وه ( نه ته وه ی سه رده ست ) . به ڵام سیاسه تی ناوچه كه و حه زی گشتی ئه مه ده خوازێت كه جیاوازی یه كان كه م بكرێنه وه . له لایه كی تریشه وه نووسین به لاتین و رێنووسی عه ره بی درووست بوونی جیاوازیه كان زیاتر په ره پێ ئه دا . سه ره رای هه موو ئه م شتانه زمانی كوردی زمانێكی ده وڵه مه نده و ده توانێ یه كێك له زمانه زیندووه كانی گه ردوون بێت . ده بێ هیواداربین كه پاش درووستبوونی كۆرێكی زانیاری پسپۆڕ و خاوه ن ده سه ڵات ، قه وار ه ی سیاسی كوردیش بتوانێ زمانی كوردی بێ كێشه و گرفت بكات .

پرسیار : ئیوه وه كوو فێرگه ی سۆما به سه رنجدان به و كێشه و شێوه زمان ناسییه كه ئیستا له ئارادایه چ كارێك بۆ زمانی كوردی ده كه ن ؟

وڵام : فێرگه ی زمانی كوردی سۆما لقێكه له كۆمه ڵه ی فه رهه نگی سۆمای مه هاباد ، كه ساڵی( 1379) به ده ستی برای دڵسۆز كاك ره حیم سوڵتانی دامه زراوه . ئه و ناوه نده له زۆربه ی شاره كانی كوردستان لقی هه یه . ناوه ندی سۆمای سه قز له ساڵی (1383)ه وه ده ستی به كار كردووه و تا ئێستا كۆ مه ڵێك لاوی خوێنده وار و دڵسۆز له بواری فه رهه نگ و زمانی كوردیدا په ر وه ر ده كردووه . ئه م فێرگه یه له چوار قۆناغی رێنووس ورێزمان ولاتین وخوێندنه وه ی ده قه باڵاكانداكار بۆزمانی كوردی ده كات . فێرگه ی سۆما بۆئه وه ی توانیبێتی زاراوه سه ره كیه كانی كوردی له یه ك نزیك بكاته وه له دووشێوه رێنووسی عه ره بی ولاتین كه ڵك وه رده گرێ وهه ردووشێوه كه فێری خوێندكاران ده كات. دیاره ته نیا فێركردنی دووشێوه رێنووسه كه نابێته هۆی نزیك كردنه وه ی دووزاراوه سه ره كی یه كه.
هه ربۆیه ویستوومانه له راده ی تواناماندا ده قه كان به هه ردوو شێوه هه ڵبژێرن وبه تایبه ت له كتێبی قۆناغی لاتیندا ئه م شته وه به رچاو گیراوه .جیا له مانه ش فێرگه ی سۆمای سه قز به شانازی یه وه توانیویه تی تاقمێك لاوی شاعیرونووسه ر په روه رده بكات كه له حه فته نامه ومانگنامه و ماڵپه ڕه كاندا بابه ت بڵاو ده كه نه وه.

پرسیار:بۆداهاتووی ئه م ناوه نده چ به رنامه یه كتان هه یه ؟

وڵام : سۆماناوه ندێكی خه ڵكی یه وبه پێی گۆڕانكاری یه كان گۆڕانی به سه ر دێت. له بیری ئه وه داین كه بتوانین كتێبه كانی هه رچوار قۆناغه كه له گه ڵ زمانناسی وزانستی ئه مڕۆیی ئه م چه مكه زیاتر لێك نزیك بكه ینه وه و به تایبه ت بۆ قۆناغی ده قه باڵاكانی زمانی كوردی كتێبێك ئاماده بكه ین كه وێژه ی هه موو ناوچه كانی كوردستان له خۆی بگرێ .بۆ ئه م مه به سته ش له گه ڵ چه ند زانا و دڵسۆزی ئه م بواره بڕیارمان داوه به ئه نجامی بگه یێنین.ده قه باڵاكانی كوردی ئه شێ شێعر ورۆمان و سه فه رنامه و باسی زانستی و به گشتی هه مووبا به ته كا نی نووسینی كوردی بگرێته خۆی . ئه مه ش كاری ساده وزووبه
ده سته وه ده ر نیه ، به ڵكووكاربۆكردنێكی ئێجگارزۆری گه ره كه.

پرسیار: ناوه ندی سۆمای سه قزله گه ڵ چ گیروگرفتێكدارووبه ڕوویه؟

وڵام : گرفتی سه ره كی ئه م ناوه نده نه بوونی جێو مه كانی تایبه ته .ئه م ناوه نده له پێش  هه مووشتێكدا جێگایێكی سه ربه خۆو تایبه تی گه ره كه، كه كرێی مانگانه و جێگای ناسه ربه خۆوناستانداردكۆڵه ی كوتاوین.به داخه وه كاری فه رهه نگی ودانانی كلاسی كوردی ته نانه ت ئه وه نده داهاته شی نیه كه بتوانێ كرێی مانگانه ی خۆی ده ربێنێته وه . هه ربۆیه تا ئێستا دابینكردنی خه رجی سۆما له سه رشانی خۆمان بووه و بۆ راپه ڕاندنی كاره كا نیش چه ند لاوی دڵسۆز و خوێنگه رم
ئه ویندارانه به سه خاوه ته وه كاری بۆ ده كه ن. لێره دا جێی خۆیه تی كه وه كوو گله یی روو بكه مه نووسه ران وشاعیران ودڵسۆزانی زمانی كوردی شاره كه م كه به داخه وه بێجگه له چه ندهاورێ و نووسه ری هێژا، كه س سه ردانی نه كردوین وده ركه ی لێ نه كردووینه ته وه به پێویستی ده زانم سپاس وپێزانینی خۆمان بۆ ئه ودڵسۆزانه بنێرین كه ئاوڕیان له كتێبخانه ساواكه مان داوه ته وه وكۆمه ڵێك كتێب وگۆڤاری باشیان بۆ ناردووین.

زۆر سپاس بۆ ئه‌وه‌ی كه له‌م وتو ویژه‌دا به‌شداریت كرد .

فێرگه ی زمانی كوردی سۆمای سه قزبه شانازیه وه بۆهاوینی ئه مساڵیش

ده ركه ی به سه ر هۆگران ودڵسۆزانی زمانی  كوردیدائاوه ڵا یه.

بۆخولی هاوینه له چوارقۆناغی رێنووس ولاتین ورێزمان  وخوێندنی 

ده قه باڵاكان  خوێندكاروه رده گرێ .ئه م فێرگه یه سه ربه سۆمای

ناوه ندی مه هاباده وبڕوانامه ی فه رمی به خوێندكاران پێشكه ش

ده كات.  بۆ هه ر قۆناغێك كتێبێكی ئاكادمیك وته واوزانستی له لایه ن

سۆمای ناوه نده وه ئاماده كراوه وبه شێوه گه لی زانستی ده گوترێته وه

ومامۆستایانیشاره زا ئه م ئه ركه یان وه ئه ستۆیه . فێرگه ی زمانی

كوردی سۆما لقی سه قز به دڵفراوانیه وه هه مووره خنه و پێشنیارێكی

پسپۆران وزانایان وه رده گرێ وهه موو دڵسۆزان به خۆیی ده زانێ .

ناونیشان : سه قز،مه یانی شۆهه دا، سه ره تای شه قامی شۆهه دا،

               فێرگه ی زمانی كوردی سۆما

                      ته له فوون : ۳۲۱۵۵۳۷

كۆنه شه‌راب

 كۆنه شه‌رابه ، كۆنه شه‌راب

هه‌ر كه‌س دێ و په‌یكێ لێ ئه‌دا

وڕ و كاس پیاڵه‌ به ده‌س ئه‌خولێته‌وه

بۆنی ناوگه‌ڵ ته‌نیا مه‌زه‌ی ئه‌م شه‌رابه‌یه

كه‌رمه‌سی هاوار ئه‌كا

زه‌وی نێر، ئاسمان نێر، شه‌راب نێر، خوا نێر

گۆزه، گۆزه شه‌رابی نێر هاوار له‌ مه‌ی‌خۆری گێل ئه‌كا

پیاڵه سه‌روه‌ره

سه‌زای شكاندن و فڕێ دانی سه‌ر هه‌ڵكه‌ندنه

منیش ساڵانێ كه‌ر‌مه‌سی ئه‌م شه‌رابه بووم

بێ ئه‌وه‌ی مه‌زه و شه‌رابم چێشتبێ

به‌ڵام، چیتر كۆنه شه‌رابی مێژوو سه‌رخۆشم ناكا

چیتر پیاڵه‌ی زێر و مه‌ی‌گێڕی ئه‌هورایش بزه‌یان چنراوه

مه‌زه نامۆ، شه‌راب نامۆ، هه‌موو باس له‌یه‌ك بۆگه‌ن ئه‌كه‌ن

نه‌بوونم، نه‌بوونم

من ئه‌ژیمه‌وه

ئه‌مجاره‌یان من شه‌راب ئه‌نێم له كۆنه مێشكان

جوان هه‌ڵی ئه‌كۆڵم

پڕی ئه‌كه‌م له گلاره‌ی نامووس و بێ ئابڕوویی خواكانی مێژوو

مه زه، چرپه‌ی شیرین، ژوان، بزه‌ی نیگا، گه‌رمی هه‌ناسه

ئه‌م جاره مه‌ی‌خانه گۆڕی پیره‌كه‌رانه

ئه‌م جاره مه‌یگێڕ خوای نێری خه‌ساوه‌یه

با خه‌ڵاتی ئه‌م جاری له ده‌ست وه‌رگرین

با تێبگه‌ین چی ده‌كا بۆ ئه‌و هه‌موو دڵه‌ مردوه

گه‌ر بێ ده‌نگ دانیشێ

بێ ئابڕووی ئه‌كه‌م

سه‌رپۆشی مه‌راق لاده‌ده‌م

مێژوو بێ ئابڕوو شاكرا ئه‌كه‌م

چیتر ناتوانێ خۆی له كه‌ڵێنی جه‌سته‌ی خوێڕیان حه‌شار دا

ئاشكرای ئه‌م

هه‌تیوه زۆڵی نه‌زانی چۆن په‌لاماری خوا كیژه‌كانی دا

ئاوسی كردن به ده‌یان رۆڵه‌ی بێ داهاتوو

ئاشكرای ئه‌كه‌م

بۆگه‌نی مه‌زه و شه‌رابی سوور قڕی كردبوون، كوێری كردبوون

ئه‌گینا زۆر، زووتر به‌رشه‌قیان ئه‌دا و كیژانیان رزگار ئه‌كرد

ئاشكرای ئه‌كه‌م

شه‌رم و ترس رۆڵه‌ی نه‌ویستراوی ئه‌م كیژه به‌سته‌زمانانه‌ن

با بزانم ئه‌م پیره مه‌یگێڕه چیم لێ ئه‌كا

چیم لێ به‌سه‌ردێنێ

بێ ده‌نگ دائه‌نیشێ یا ئه‌م سووتێنێ

قۆزاخه یه ك له خه ون و بۆ نی فیراق   

مه ڕۆ هاوڕێم

له م قۆزاخه  ته ریكه دا

خه ونه كانم

جینگڵی

زامدارێكی ناو پێخه ف و

قه تماخه ی

زامێكی ده م داپچڕاوی

چێشته نگاوێكی

كرمنن

ته نیا به سروه ی سووكی هه ناسه ت

په پووله ی هه ستی قه تیسم

بای باڵ ئه دا و

بۆ شكانێ دێته جۆش

***

مه ڕۆ هاوڕێم

تۆ شه كه ت و من له پێ كه وتوو

به ره و نه مانه ئه م رێ یه

به لقی بێ گیانی داری گوێ رێوه

چلووره هه ناسه ی بێ خاوه ن و

سه دان ئه وینی سه رما بردووه

***

مه ڕۆ هاوڕێم

خۆ له ئامێزی زستان خستن

سووتانی هه ناوی ئاگره و

شای لۆغانی تابۆكان

بۆ سه ما كردن له به ر ده م 

روخسارێكی دزێودا

پێمل بوونه پێمل بوون

***

مه ڕۆ هاڕێم

ئه م زستانه

ده یان چله ی گۆپاڵ به ده ستی

چاو شینیشی بێت

به هارێكی گه ش به ڕێوه یه

پیره زریان

چه ند شێتانه

له سه ر جه مسه ری كۆتایی

كورسی زستانا

رۆمانی فیراق ئه نووسێ

وا له حه نجه ره ی

شه ماڵا

له سه ر شوسته ی وه سڵ

جووتێ قومری عاشق  سه ما ئه كه ن

له په نجه ره ی

دیوانی پیره ئه وینداره كه ی موكریانه وه

رۆحی شاعێر

ئاوێته ی

چریكه ی ئه هوورایی ماملێ یه و

هه ناسه كه م:

« وه ره وه به شه رتی جاران

رۆژێ سه د جارت فیدا بم»